In Memoriam: Frederick Wiseman
Frederick Wiseman (°1 januari 1930) maakte, na een tijd als advocaat, zijn eerste documentaire in 1966. In Titicut Follies toont Wiseman de tragische omstandigheden in 'Bridgewater State Hospital for the Criminally Insane' in Bridgewater, Massachusetts. De film was zo controversieel dat openbare vertoningen door het Hooggerechtshof van Massachusetts werden verboden tot 1991.
Zijn films onderzoeken instellingen (scholen, ziekenhuizen, een legerbasis…), zonder ze expliciet te beoordelen. Wiseman observeert alles zeer objectief en vanop een afstand, maar toch voelt het allemaal heel dichtbij en gedetailleerd. Hij gebruikt geen commentaarstem of interviews, die je zo vaak wel ziet in andere documentaires, maar laat wat de camera en microfoon opnemen volledig voor zichzelf spreken. Hij toont simpelweg hoe het is. Toch wees hij er zelf op dat zijn werk maar één interpretatie van de werkelijkheid is. "Documentaries, like theatre pieces, novels or poems are forms of fiction," zei Wiseman ooit.
Tijdens de 15e editie van Film Fest Gent werden 5 van zijn films geprogrammeerd, als eerbetoon aan zijn werk. Dit programma bestond uit zijn tetralogie uit 1986 (Deaf, Blind, Multi-Handicapped en Adjustment & work), en Missile, waarin militairen worden getraind om intercontinentale kernraketten te beheren.
Voor elk van de films uit zijn tetralogie bezocht Wiseman een andere school of opleidingsprogramma binnen het 'Alabama Institute for the Deaf and Blind'. Daar nam hij nooit een sentimentele houding aan. Hij volgde niet 1 persoon, waar een publiek gehecht aan kan geraken, maar liet zijn camera ronddwalen. Met deze aanpak toont hij de eentonigheid en de kleine, alledaagse overwinningen in zo’n instelling.
In Deaf toont Wiseman de verschillende delen van een doven opleiding. Studenten en ouders leren gebarentaal, krijgen spraaktherapie en psychologisch onderzoek, maar krijgen ook gewone academische cursussen, zoals het elementair beheer van huis en geld, sport en recreatie-activiteiten en beroepsopleidingen.
Hetzelfde gebeurd In Blind. Wiseman bezoekt een blindenschool waar de nadruk wordt gelegd op zelf behulpzaamheid en autonomie. Kinderen leren een normaal leven te leiden.
In het derde deel van de tetralogie, Multi-Handicapped, bezoek je de 'Helen Keller School' in Alabama. Hier zijn de leerlingen niet enkel blind en doof, maar hebben ze ook nog een andere beperking. Sommigen krijgen eenvoudige vaardigheden aangeleerd, zoals vormen herkennen, en anderen leren lezen of schrijven.
Adjustment & Work, het laatste deel, gaat over het toegankelijk maken van werk voor mensen met een beperking. Ze krijgen een opleiding voor werk in 15 verschillende sectoren, ze leren hun weg in verschillende tewerkstellingen. De mensen die je in beeld ziet hebben weinig last van zelfmedelijden. Ze willen zich nuttig voelen en productief bezig zijn.
In 2021 speelde Film Fest Gent City Hall, een vier en een half uur lange documentaire over het bestuur van Boston, Massachusetts. In totaal programmeerde het festival negen van zijn werken. Wisemans laatste film verscheen in 2023 en volgde het dagelijkse leven van een Frans restaurant. Daarmee bleef hij tot het einde van zijn leven gepassioneerd aan het werk.
