Variations on a Theme

In Variations on a Theme vertelt coregisseur Jason Jacobs in het Afrikaans: “Daar was 'n ou vrou wie een keer hier gebly het in hierdie huis vol spoke.” De oude vrouw uit de beschrijving is zijn grootmoeder, Hettie, een geitenhoeder in de bergen van Namaqualand in Zuid-Afrika. Het huis vol spoken verwijst naar zwarte veteranen uit de Tweede Wereldoorlog, zo ook haar vader, die het voor bewezen diensten moesten stellen met een beduidend minder grote beloning dan witte soldaten. Hettie stamt af van een lange lijn vrouwen die hebben moeten leren voor zichzelf te zorgen. Nog steeds dromend van een lang beloofde schadevergoeding, valt ze ten slachtoffer aan een modern soort oplichterij. Tot onbegrip van haar familie, al hebben die het beste voor met ‘Ouma’ Hettie, zoals ze in het Afrikaans wordt genoemd. Hun bezoek voor haar tachtigste verjaardag verstoort de rust en routine van een leven in afzondering, al jaren langzamerhand opgebouwd rond wachten.

De titel en structuur van Variations on a Theme zijn ontleend aan een veelvoorkomende compositievorm in (klassieke) muziek waarbij een muzikaal thema gevolgd wordt door een reeks variaties op dat thema. Opgenomen over vijf dagen, herhaalt de film elke dag dezelfde beeldcomposities in vaste kaders. Vijfendertig in totaal. Wat wel verandert, ontvouwt zich binnen de kaders: gebaren, gesprekken en bewegingen. Die variaties, hoe klein ook, dragen betekenis en schetsen het ritme van Hetties bestaan. Een ritme dat weerklinkt in het eb en vloed van haar dorp, waar de film echte levens verweeft met fictieve personages. De muziek van componist Mikhaila Alyssa Smith ontwikkelt zich subtiel via eigen variaties. Dat gebeurt in samenspel met natuurlijke elementen zoals het ruisen van de wind.

Regisseurs Jason Jacobs en Devon Delmar maken deel uit van het Zuid-Afrikaanse kunstenaarscollectief KRAAL. Hun langspeeldebuut Carissa (2024) ging in wereldpremière op Venetië. Met Variations on a Theme wonnen ze op het Internationaal Filmfestival van Rotterdam de Tiger Award, in het leven geroepen om opkomend talent te ondersteunen. Voor hen heeft de film als hoofdthema het geheugen en de geleidelijke versnippering daarvan door ouderdom. Doelbewust verstild, getuigt hun dichterlijke docufictie van een droeve, spookachtige schoonheid.