Conte d’automne (Autumn Tale)

Magali, wijnbouwster van beroep, voelt zich sinds het vertrek van haar kinderen geïsoleerd op haar domein in de Ardèche. Ze wil een man vinden maar voegt er meteen aan toe: “A mon âge c’est plus difficile que de trouver un trésor sous les vignes.” Het probleem is dat ze wel behoefte heeft aan een vent, maar daar zelf niets voor wil ondernemen. Geen nood: twee vriendinnen nemen haar lot in handen. Met de beste bedoelingen, weliswaar, maar alles gebeurt wel achter haar rug, in een dubbele “samenzwering” die de dramatische motor van de film vormt.

Isabelle (Marie Rivière) runt een boekwinkel in de nabijgelegen gemeente Saint-Paul Trois-Châteaux en gaat via krantenadvertenties op zoek naar een man voor haar jeugdvriendin. Al snel dient zich een kandidaat aan, maar tijdens hun afspraak licht Isabelle hem niet in over haar strategie. Hij denkt dat zij de vrouw is die contact zocht, wat tot allerhande tegelijk pijnlijke en komische misverstanden leidt die Rohmer even zuinig als haarfijn uitspit. “J’ai horreur de l’ambiguïté”, jammert de arme man, die inderdaad van de ene gênante situatie in de andere verzeilt (De situatie is des te grappiger omdat de man in kwestie lijkt op een minder arrogante versie van de Franse politicus Jacques Chirac.)

Daarnaast is er de jonge Rosine (Alexia Portal), het vriendinnetje van Magali’s zoon, die trouwens de vriendschap voor de moeder belangrijker vindt dan haar relatie met de zoon. Zij probeert Magali te koppelen met Etienne, haar vroegere professor filosofie. Op die manier hoopt ze zelf ook afstand te kunnen nemen van de oudere man met wie ze een verhouding had, die maar blijft aanmodderen. Een van de mooiste aspecten van de film is hoe Rohmer de verborgen agenda’s en onbewuste motieven van zijn vriendelijk intrigante personages blootlegt.

Dit alles mondt uit in het trouwfeest van Isabelles dochter, waar de twee vriendinnen – die natuurlijk niet afweten van elkaars machinaties – Magali proberen te koppelen aan de in hun ogen meest geschikte partij. Zoals wel vaker bij Rohmer beschikken Isabelle en Rosine over een sterke verbeeldingskracht en bedenken ze situaties en oplossingen die nog niet bestaan.
Een dergelijk gegeven zou bij de meeste Franse regisseurs leiden tot een voorspelbare en gemakzuchtige vaudeville. Rohmer maakt er integendeel een geraffineerde amoureuze carrousel van, een spitsvondig verbaal steekspel van hoog niveau en een marivaudage met een uitgesproken morele inslag.

Volgens Noël Herpe (coauteur van een Rohmer biografie) schuilt achter de intrige van een pièce de boulevard ook een reflectie op het filmische maakproces. Eerst is er de rêverie, cruciaal in Rohmers écriture, die een personage ertoe aanzet een zoekertje te plaatsen om haar vriendin aan een man te helpen. Vervolgens zijn er de repérages: om zijn scenario tot leven te wekken, verkent Rohmer een voor hem onbekende regio, op de grens van de Ardèche en de Drôme, door de bewoners te ondervragen over hun gebruiken en tradities. Dit vertaalt zich in de openingsscènes waarin Marie Rivière Béatrice Romand ondervraagt over haar werk als wijnbouwster. De terugkeer van twee actrices die Rohmer al in hun jongere jaren filmde, geeft de film bovendien een extra herfstsfeer, of zoals Jean Douchet het zo mooi verwoordt: “Ce sont les anciennes petites filles qui viennent refaire un petit tour de jeunesse.”

Zoals altijd bij Rohmer keuvelen de personages uitvoerig over hun doen en laten. Ze lijken hun emoties perfect te kunnen verwoorden en menen precies te weten wat de anderen verlangen, denken of voelen. Maar wanneer het erop aan komt, reageren mensen natuurlijk anders dan ze zo keurig hadden gepland.

De film werd in het najaar gedraaid in de wijnstreek, de kleine dorpjes en de landhuizen van de Rhônevallei. Maar net als in zijn films die zich in Parijs, in de bergen of aan de kust afspelen, toont Rohmer zich ook hier een meester van de topografie van de gekozen locatie. Met een uiterste economie van middelen en zonder enige vorm van mooifilmerij weet hij zijn personages op een volstrekt natuurlijke manier in hun omgeving te plaatsen en de verbondenheid met dat milieu te suggereren. Ondanks de heftigheid van de verheven gevoelens houdt Rohmer alles dicht bij de grond. Dit contrast tussen het romaneske en het prozaïsche vormt een van de sleutels tot zijn artistieke project. Zoals alles in zijn films lijkt ook dit moeiteloos, maar achter die eenvoud schuilen de wijsheid en het meesterschap van een veteraan die op zijn 78ste nog lang niet uitgeteld was en in de 21ste eeuw zijn carrière, tot dan toe gedomineerd door drie cycli, zou afsluiten met drie verbazende hors série-titels: L’Anglaise et le Duc (2001), Triple Agent (2004), Les Amours d’Astrée et de Céladon (2007).

- Patrick Duynslaegher