Coward in Legermuseum en te boek
Zowel de expo als het boek Coward. Behind the Scenes brengen je dicht bij de film. Ze maken de jongste film van Lucas Dhont die nog in de running is voor een Oscarnominatie haast tastbaar. In de gigantische vleugel 1914-1918 van het legermuseum is de expo letterlijk een lichtpunt temidden van het cirkelvormig opgesteld donkere geschut en de schrikbarende Britse Mark IV tank die de Oostflank van de pop-up beschermt. Ongewild moet je bij de opstelling denken aan het opzet van Coward: aantonen dat er temidden van bommen en granaten achter de linies toch nog plaats was voor troostende kunst. Of voor verzet in de vorm van sketches en toneel.
Verankering
De Coward pop-up bewijst evenzeer de verankering van de film in de geschiedenis van de oorlog. Zoals bekend raakte Lucas Dhont in de ban van zijn onderwerp toen hij foto's zag van soldaten die als vrouwen verkleed allerlei sketches opvoerden tot vermaak van hun medesoldaten. Dergelijke foto's behoorden niet tot zijn iconografie van de oorlog. Verder onderzoek drong zich op en er ging een wereld voor hem open. Op de expo zie je vijf authentieke foto's met taferelen uit het soldatenleven. Onder elke zwart-wit foto hangt een kleurrijk beeld uit de film. De confrontatie van de werkelijkheid van meer dan honderd jaar geleden met de hedendaagse filmische interpretatie ervan is zowel boeiend als intrigerend.
Zorg
Enkele kostuums uit de film illustreren de zorg waarmee er bij de reconstructie van een tijdperk werd omgesprongen. Ze hangen niet alleen zomaar in twee kasten maar door polaroidfoto's van de personages die ze dragen, krijgen ze een levende dimensie. In een andere kast kan je een bladzijde uit het scenario lezen en zie je enkele voorwerpen die in de film worden gebruikt. Daar zijn ook muziekinstrumenten als een accordeon bij. De door de geschiedkundige kring Ronse ter beschikking gestelde foto van soldaat Donat Spiers verdient bijzondere aandacht. Hij stond bekend wegens zijn vertolking van het Fientje-personage en op zijn persoonlijkheid is de rol van Francis in de film gebaseerd. Daarover staat er meer in het boek over de film.
Sporen
Door de expo op te stellen tegenover de bestaande tentoonstellingswand met de hedendaagse sporen van de oorlog en de kasten met de gevonden voorwerpen op het strijdtoneel rondom Mesen, krijgen de filmelementen nog een extra dimensie. Je kan je eventjes naar het verleden verplaatsen. Maar de knap gekozen, in een loop vertoonde, fragmenten uit Coward houden je bij de filmles. Je ziet hoe de personages zingend naar het front vertrekken en hoe ze de ene revue na de andere in elkaar steken. Ze doorbreken de zwaarmoedige sfeer die ongewild soms over het legermuseum hangt en werken aanstekelijk. Ook op scholieren die op bezoek komen en de dansende, lachende soldaten proberen na te doen. Het wordt weer stil als ze onder het filmscherm een boodschap vinden van het filmteam. Die nodigt uit om een souvenir van de film in de vorm van een postkaart mee te nemen en zo "de liefde verder te verspreiden".
Pop-up Expo nog tot 31 januari 2027
Boek
Coward begon in een boek. Dit zijn de eerste woorden van Lukas Dhont in zijn inleiding van Coward. Behind the Scenes dat vanaf 24 november 2026 in de boekhandel ligt. Dat boek neemt je mee in en achter de coulissen van zijn meest ambitieuze film tot nog toe. Hijzelf vertelt over de inspiratie die bij hem opkwam toen hij zwart-witfoto's ontdekte van soldaten die zichzelf en anderen entertainden. Met zijn film wilde hij die beelden uit de schaduw van het verleden halen. Het werd een proces vol verdieping en zelfs een vorm van verzet. En leverde een tijdsbeeld op dat zelden in een oorlogscontext werd getoond. Het roept vragen op maar is historisch gedocumenteerd.
Dat blijkt uit de bijdrage van professor Henk de Smaele (Universiteit Antwerpen) die als wetenschappelijk adviseur optrad tijdens de productie. Hij werd bijgestaan door historicus Edwin Berghmans. Prof. de Smaele schreef samen met prof. Em. Eliane Gubin (ULB) een boek, Femmes & Hommes en Guerre, 1914-1918, over gender en de Eerste Wereldoorlog. In zijn leerrijke bijdrage staat prof. de Smaele o.a. stil bij de artilleriesoldaat Donat Spiers uit Ronse en als acteur bijzonder veel faam verwierf. Hij vertolkte vrouwenrollen als "Fientje" en "Bertha" en over hem werd zelfs in de frontblaadjes geschreven. Het Coward-personage Francis is op hem geïnspireerd.
Vanuit verschillende perspectieven volg je in het boek het maakproces van de film. Beginnend met post-its aan een muur met schuchtere woorden en begrippen over een geannoteerd script tot het bouwen van decors en de eigenlijke opnames. De uitdagingen waren niet min en meer dan vijfhonderd mensen waren uiteindelijk bij Coward betrokken. Een inspirerend proces waarvan Lukas Dhont hoopt dat het een glimlach bij de lezer zal ontlokken. En op zijn beurt zal inspireren.
Coward. Behind the Scenes. Lukas Dhont. Uitgeverij Pelckmans. Paperback 304 blz. 44,50 euro.
Raf Butstraen
Met decennia filmgeschiedenis op de teller is voormalig filmcriticus Raf Butstraen de geknipte man om het laatste filmnieuws te fileren voor Film Fest Gent.