Place de l’Étoile (1965)

In de omnibusfilm Paris vu par... – een genre dat in de jaren 1960 in Frankrijk en Italië erg in trek was – richten zes nouvelle vagueregisseurs elk hun blik op een Parijse wijk. Jean Douchet koos voor Saint-Germain-des-Prés, Jean Rouch voor Gare du Nord, Jean-Daniel Pollet voor Rue Saint-Denis, Jean-Luc Godard voor Montparnasse et Levallois en Claude Chabrol voor La Muette.

Éric Rohmer concentreert zich in zijn vijftien minuten durende sketch op de drukte rond de Place de l’Étoile, waar een zachtaardige, kieskeurige klerk per abuis een man met zijn regenscherm neerslaat, op de vlucht slaat en zich vervolgens een moordenaar waant. Wekenlang durft hij zich niet meer op de Place de l'Étoile te begeven. Hij vermijdt het plein systematisch door de zijstraten te nemen en speelt zo een kat-en-muisspel met zijn angst en schuldgevoel. Tot hij in de metro zijn vermeende slachtoffer, een eeuwige ruziezoeker, opnieuw tegenkomt.

Zowel het onderwerp als de mise-en-scène worden volledig bepaald door de geometrie van de plek die Rohmer gekozen heeft. Het beroemdste rondpunt van Parijs interesseert hem vanwege de cirkelvormige dynamiek rond een centraal punt, en hij registreert met grote precisie de dagelijkse rituelen die de voetgangers er opvoeren.

Het project werd geïnitieerd en geproduceerd door Barbet Schroeder. Hij koos ook de zes regisseurs die volgens hem tot de meest levendige fractie van de actuele Franse cinema behoorden en discussieerde met hen over de keuze van de Parijse quartiers (de oorspronkelijke titel was trouwens Les Quartiers de Paris).

Volgens de biografen van Rohmer, Antoine de Baecque en Noël Herpe, schuilt in de keuze van het zestal ook een zoete wraak: het gaat om zes regisseurs die niets te maken hadden met de gedwongen afzetting van Rohmer als hoofdredacteur van het tijdschrift Cahiers du Cinéma in juli 1963, omdat daarin volgens zijn tegenstanders te weinig aandacht uitging naar het werk van de nouvelle vague. Vandaar de afwezigheid van vier van de vijf samenzweerders: Jacques Rivette, François Truffaut, Jacques Doniol-Valcroze en Pierre Kast. De vijfde, Jean-Luc Godard, mocht wel meedoen omdat hij het complot slechts van op afstand had gevolgd.

En, misschien nog belangrijker: Schroeder transformeerde het project tot de gewapende arm van een nouvelle vague die op haar einde liep en waarvan dit de zwanenzang moet zijn. Volgens Schroeder poneert Paris vu par… een nieuwe esthetiek van het realisme. Ondanks de grote verschillen tussen de cineasten delen zij de gemeenschappelijke wil om de verschillende milieus, sociale klassen en personages weer te geven zonder die te overdrijven. Het gebruik van direct geluid en 16mm maakte de films bovendien goedkoper, waardoor de regisseurs over een grotere artistieke vrijheid beschikten.

Rohmer werkte hier voor het eerst samen met de uitgeweken Cubaan Nestor Almendros, een van de grootste cinematografen van zijn generatie, met wie hij vervolgens enkele van de mooiste films uit zijn carrière zou draaien: Ma nuit chez Maud, Le Genou de Claire, La Marquise d’O… en Perceval le Gallois. Wat Rohmer bewonderde in de fotografie van Almendros was “zijn kunst om het geprivilegieerde moment te vatten waarop het natuurlijk licht fotografisch even sterk was als het meest artificiële kunstlicht.”

Paris vu par… werd door de Franse filmcritici toegejuicht als een “manifest van de auteurscinema.” In zijn portret van Rohmer die toen nog maar één lange speelfilm en twee halflange afleveringen van Six Contes moraux had gemaakt, schreef Henry Chapier in Combat: “Peu connu, il est indiscutablement l’un des plus grands cinéastes français.”