Berlinale 2026: politiek overschaduwt de film

Viel Politik, wenig Kino. De commentaar in de krant Berliner Morgenpost is duidelijk over wat er zich op de slotavond van de Berlinale afspeelde. En er volgt nog een waarschuwing: op deze manier schaft de Berlinale zichzelf af. De vermeende suïcidale neigingen van het Filmfestival van Berlijn zijn wellicht wat overdreven, maar de Berliner Morgenpost staat niet alleen met zijn “Quo Vadis Berlinale?”. Waarheen met de Berlinale? Voorlopig stippelen festivaldirecteur Tricia Tuttle en haar ploeg nog de toekomstige weg uit, maar her en der rijzen er vragen over hun weerstandsvermogen tegen alle mogelijke politieke aanvallen en verwijten van censuur. Tricia Tuttle erkent die haast ondraaglijke druk van buitenaf, maar op de slotavond pareerde ze die wat door te stellen dat het een bewijs is dat “de Berlinale erom doet, dat ze belangrijk is”.

Brief

Vanaf de eerste festivaldag draaide alles om politiek. Ironisch genoeg kwam dit door een uitspraak van juryvoorzitter Wim Wenders, die zei “dat filmmakers zich niet met politiek moeten inlaten”. Een gedurfde uitspraak voor iemand die altijd beweerde “dat iedere film politiek is”. Op sociale media kreeg de ‘neutraliteit’ van Wenders, en kort daarop de ganse Berlinale, de wind van voren. De discussie werd tijdens het festival nog verder op de spits gedreven toen een honderdtal voormalige Berlinalegasten een open brief ondertekenden. In die brief verweten ze de Berlinale onder andere censuur en een gebrek aan een Israël-veroordelend standpunt in verband met Gaza. Tricia Tuttle ontkende dit in alle toonaarden. Ze waarschuwde er echter ook voor dat wanneer de sociale media het niet langer over de films zelf hebben, maar er allerlei maatschappelijke grieven bij betrekken, de producenten in de toekomst nog minder geneigd zullen zijn om hun films op een groot festival te vertonen. De sponserende TikTokkers zijn gewaarschuwd.

Niveau

Tussen alle politieke en maatschappelijke commotie door was er ook goed nieuws te rapen, want de competitie, jarenlang zorgenkind op de Berlinale, had dit jaar een behoorlijk niveau. Toch was Yellow Letters van İlker Çatak geen uitgesproken favoriet voor de Gouden Beer. De film maakte deel uit van de goede middenmoot en kreeg vooral aandacht omdat de regisseur hier drie jaar geleden in de Panorama-sectie furore had gemaakt met Das Lehrerzimmer. De film leverde hem zelfs een Oscarnominatie op.

Zijn jongste film speelt zich af in Turkije, maar werd volledig in Duitsland gedraaid. Berlijn is de stand-in voor Ankara. Daar leven academicus en toneelauteur Derya en actrice Aziz samen met hun dochter Ezgi een gezapig leventje. Tot de overheid hen in het vizier krijgt en lastig doet wegens kritische berichten op het internet. Ook de steun van Aziz aan het studentenprotest valt niet in goede aarde. Het gezin moet uitwijken naar Istanbul (Hamburg), waar ze intrekken bij de moeder van Aziz. In een kleine ruimte nemen de spanningen toe. Geldzorgen zijn aan de orde van de dag. Passen man en vrouw zich aan de nieuwe omstandigheden aan en verliezen ze hun idealen? Yellow Letters was een van de vele films in Berlijn waarin familie en familiale banden het centrale thema waren.

Vechten

De festivaljury bekroonde evenwel de politieke dimensie van Çatak’s film. Wim Wenders prees de film en zei dat die “het klaar en duidelijk heeft over de politieke taal van het totalitarisme tegenover de empathische taal van cinema. Wij zagen uw film als een vreselijke waarschuwing, een blik in de nabije toekomst die zich ook in onze landen kan afspelen. Hij kroop onder de huid van iedereen die de tekenen van despotisme ziet in eigen land of bij de buurlanden”. Regisseur Çatak sloot zich daarbij aan en zei: “De echte dreiging komt van buitenaf, van autocraten, van rechtse partijen. Het zijn de nihilisten die de macht willen en onze manier van leven willen vernietigen. Laten we tegen hen en niet tegen elkaar vechten”.

Conflict

Net zoals Yellow Letters speelt, de met de Grote Prijs van de Jury bekroonde, Salvation van Emin Alper zich af in Turkije. In het oosten van Turkije liggen twee Koerdische dorpen met elkaar in conflict. De Bezari-clan was uit hun dorp verdreven en kwam later hun territorium opeisen. Intussen werd dat al door de Hazeranen onderhouden. Ferit, leider van de Hazeranen, wil vreedzaam samenleven met de Bezari, maar zijn broer Mesut verzet zich daartegen. De Hazeranen staan voor de keuze: een tragedie of redding? Emin Alper inspireerde zich voor zijn scenario op een moordpartij uit 2009, toen twaalf mannen, leden van eenzelfde familie, een huwelijksfeest verstoorden en er 44 mensen ombrachten. “Hoe plan je zoiets?”, vroeg Alper zich af. Tijdens zijn dankwoord sprak hij de Palestijnen, de Iraniërs en de Koerden moed in (“jullie zijn niet alleen”), en hekelde hij de Turkse president Erdogan wegens diens aanpak van de oppositie in zijn land.

Favoriet

Queen at Sea van Lance Hammer kwam op zowat alle favorietenlijstjes voor als Gouden Beer-winnaar, maar moest zich tevredenstellen met de Prijs van de Jury. Hammers film speelt zich af in Londen en gaat over een ouder koppel, Leslie en Martin. Leslie is dementerend en Leslie’s dochter Amanda betrapt stiefvader Martin terwijl hij seks heeft met haar moeder. Amanda is razend, omdat Martin nog seksueel actief is, terwijl een dokter hem dat verbood, omdat Leslie niet in staat is om toestemming te geven. Ze dient een klacht in bij de politie en er volgt een onderzoek. Leslie zou best naar een woonzorgcentrum gaan, maar Martin is het daar niet mee eens. Hij kan nog altijd voor haar zorgen... Queen at Sea is een beklijvende film over ouder worden, zorgzaamheid, dementie, liefde en seksualiteit, normen en grenzen. Allemaal schroomvol, maar zonder omwegen gebracht, delicaat ook en zonder pasklare oplossingen. Tom Courtenay als Martin en Anna Calder-Marschall als Leslie spelen doorleefde glansrollen en kregen samen een Zilveren Beer voor de beste bijrol. De hoofdrol, Amanda, wordt vertolkt door Juliette Binoche.

Topper

Voor Binoche geen Zilveren Beer voor Beste oofdrol, want die ging naar Sandra Hüller voor de titelrol in Rose van Markus Schleinzer. Twintig jaar geleden kreeg Hüller al die onderscheiding voor haar rol in Requiem. De in zwart-wit gedraaide Rose speelt zich af in de 17e eeuw en gaat over een soldaat die na vele omzwervingen een verlaten landgoed in bezit komt nemen. Hij wordt ‘the master’ genoemd en geniet wat aanzien in het gehucht. Maar er is ook wantrouwen: is ‘the master’ wel een master? Markus Schleinzer brengt alles streng en stevig in beeld. Vooral de eindsequentie waarin het lot van Rose wordt bezegeld, is van een indrukwekkende intensiteit. Schleinzer’s meesterlijke aanpak riep volgens sommigen herinneringen op aan Carl Dreyer. Hoe dan ook, Rose was een festivaltopper.

Geniaal?

Zwart-wit overheerst ook in Everybody Digs Bill Evans van Grant Gee, die met deze film de prijs voor de Beste Regie won. Gee evoceert de gevoelens van de beroemde jazzpianist Bill Evans, nadat die zijn beste vriend en bassist Scott LaFaro in een auto-ongeluk verloor. Hij wordt opgevangen door zijn broer en schoonzuster en door zijn ouders in Florida. Intussen moet hij met eigen demonen afrekenen.

Voor de prijs voor Beste Scenario waren er betere kandidaten dan de uiteindelijke winnaar. Nina Roza van Geneviève Dulude-de-Celles is een Bulgaars-Canadese coproductie over een kunsthandelaar uit Quebec die na dertig jaar in Canada naar Bulgarije afzakt. Daar wil hij de authenticiteit van kunstwerken, gemaakt door een negenjarig meisje, controleren. Is ze fake of geniaal?

Eenzaam

Jammer dat The Loneliest Man in Town van Tizza Covi en Rainer Frimmel eenzaam en prijzenloos naar Oostenrijk moest terugkeren. Hoofdpersonage van de film is bluesmuzikant Al Cook, die te midden van veel herinneringen in zijn appartement leeft dat zal worden afgebroken. Hij heeft het lastig om afscheid te nemen van zoveel memorabilia, maar besluit dan toch maar het er beste van te maken en een oude droom na te jagen. Velen hoopten dat Wim Wenders na zijn Perfect Days dit tedere portret zou koesteren en Al Cook zou toeroepen: “Al, je bent niet alleen”. Het waren de onderdrukte anderen die te horen kregen dat ze niet alleen waren...

Peloton

Onze Dust van Anke Blondé haalde evenmin het podium. In het jurygrid van het vakblad Screen International maakte Dust deel uit van het voorlaatste peloton van films die 1,9 op 5 kregen. Bij een aantal critici sloeg de film dus niet aan. Lof genoeg over het fantastische camerawerk van Frank van den Eeden en de knappe montage van de film. Nog lof voor acteurs Arieh Worthalter en Jan Hammenecker, die op het punt staan ontmaskerd te worden als bedriegers, en voor de sfeervolle weergave van het einde van een tijdperk. Maar ook nog relevant voor deze tijd met zijn technische doorbraken als AI. Volgens het vakblad The Hollywood Reporter ontbreekt het de film aan wat sociologische achtergrond en loopt het geheel, zoals de auto van Luc, vast in de modder.

Oogst

Maar Dust verdiende zijn plaats in de competitie, net zoals Heysel 85 van Theodora Ana Mihai terecht een Berlinale Special Gala-vertoning kreeg. Tricia Tuttle was trouwens een uitgesproken fan van beide films. Ze tipte het Heizeldrama-verhaal zelfs aan de sales agents actief op de European Film Market (EFM). Niet zonder succes, want Heysel 85 werd tijdens de Berlinale door 15 landen aangekocht: een voorlopig mooie oogst voor deze knappe reconstructie van wat er op die onzalige 29 mei 1985 op de Heizel gebeurde. Authentieke beelden van het zich ontvouwende drama mengt Theodora Mihai haast naadloos met reconstructies. Na films als Waiting for August, La Civil en Reostat heeft ze met Heysel 85 haar voet definitief tussen de filmdeur gezet.

www.berlinale.de